• (727) 272 74 11
  • info@litart.kz

    Институт

    М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты 1934 жылы ашылып, тарих, археология, тіл, әдебиет және фольклорды, бейнелеу, музыка, театр, хореография өнерін зерттеумен айналысқан Қазақтың Ұлттық мәдени ғылыми-зерттеу институтынан бастау алады. 1936 жылы КСРО Ғылым Академиясы Қазақ филиалының қазақ тілі мен әдебиеті және халық шығармашылығы секторы болып ашылды. 1941 жылдан бастап бұл сектор Тарих, тіл және әдебиет институты құрамына еніп, 1945 жылы Тіл және әдебиет институты болып қайта құрылды. 1961 жылы мамыр айында осы институт негізінде Қазақ ССР Ғылым академиясының Әдебиет және өнер институты болып жеке бөлініп шықты. Сол жылдың тамыз айында институтқа М.О.Әуезов есімі берілді. 1963 жылы қарашада институт құрамында М.О.Әуезовтің әдеби-мемориалды музейі мен жазушының мұрасын зерттейтін ғылыми бөлім ашылды.

    М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты құрылған уақытынан бері қазақ әдебиеті мен фольклорын және өнерін зерттейтін бас ғылыми мекемеге айналды. Институт ғалымдары ұлттық әдебиет пен өнердің тарихы мен теориясын, аса көрнекті әдебиет және өнер қайраткерлерінің шығармашылық мұрасын зерттеу ісіне үлкен үлес қосты.

    Тарих

    Видео

    Жаңалықтар

    Культура и духовность – жизнь народа, его разум и сердце, наше прошлое, настоящее и будущее, считает член-корреспондент НАН РК, директор Института литературы и искусства им. М. Ауэзова Уалихан Калижанов.

    – Уалихан Калижанович, в программной статье «Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания» Президент страны ставит перед учеными, деятелями культуры, интеллигенции масштабные задачи.

    – Модернизация общественного сознания станет сердцевиной происходящих политических и экономических преобразований. В Казахстане культурное и духовное наследие народа планомерно изучается и пропагандируется.

    С 2004 года государственная программа «Мәдени мұра» поз­волила, в частности, вернуть из рукописных фондов литературное наследие, изданное в ХIX–ХХ веках на арабском, латинском и древнетюркском алфавите, не издававшиеся ранее тексты фольклора. Только ученые понимают, сколько труда стоило изу­чение текстов, восстановление имен религиозных и исторических личностей, сказителей, переписчиков и собирателей фольклора, уточнение географических наз­ваний, составление различных вариантов текстов, написание научных заключений и пояснений к уникальному Своду казахского фольклора «Бабалар сөзі» в 100 томах. Я был свидетелем и участником подготовки пос­ледних 20 томов этого проекта, пропустил каждый из них через свое сердце. Это издание внесет весомый вклад в возрож­дение национального сознания, духа, культуры.

    Великая степь пережила и времена великого благоденствия, и тяжесть лихих времен. Жившие в разные эпохи аль-Фараби, Махмуд Кашгари, Баласагуни, аль-Хорезми, ибн-Сина, Ясави, Улыкбек внесли неоценимый вклад в развитие мировой цивилизации. Труды гениев Степи дали толчок Ренессансу в Европе. Сегодня имена Навои, Низами, Махтумкули, Абая, Назыма Хикмета, Габдуллы Тукая, Чингиза Айтматова, Абди-Жамила Нурпеисова и многих других поэтов и писателей стали символами тюркской литературы. Их наследие продолжает изучаться.

    – Расцвет изучения казахской литературы связан с периодом независимости. Какие проекты осуществлены Вашим институтом?

    – Значение фольклора, литературы, искусства в развитии современного национального сознания велико. Так, издание классических трудов казахских ученых прошлых лет обогатило нашу науку и реально воплотилось в завершенном институтом проекте «Ғылыми қазына». Важно в условиях суверенитета показать, как идеи независимости формировались, преодолевали препоны цензуры, идеологичес­кий диктат. В серии «Классичес­кие исследования» работы отечественных ученых, российских востоковедов, фольклористов, собирателей музыкального нас­ледия казахского народа возвращаются в современность, обретают новую жизнь.

    Говоря о сохранении национальной идентичности, Президент подчеркнул: «Наши нацио­нальные традиции и обычаи, язык и музыка, литература и свадебные обряды – одним словом, национальный дух, должны вечно оставаться с нами. Муд­рость Абая, перо Ауэзова, проникновенные строки Джамбула, волшебные звуки Курмангазы, вечный зов аруаха – это только часть нашей духовной культуры». Впервые изданная институтом в рамках программы «Культурное наследие» под руководством доктора искусствоведения Сары Кузембай «Антология казахской музыки» в восьми книгах – это своеобразный диалог с прошлым и духовный завет потомкам, открытие новых граней самобытной многовековой культуры казахского народа.

    Никакая модернизация не может проходить без сохранения национальной культуры. «Особое отношение к родной земле, ее культуре, обычаям, традициям – это важнейшая черта патриотизма. Это основа того культурно-генетического кода, который любую нацию делает нацией, а не собранием индивидов», – подчеркивает Нурсултан Назарбаев. Глава государства также пишет: «Даже в значительной мере модернизированные общества содержат в себе коды культуры, истоки которых уходят в прошлое. Первое условие модернизации нового типа – это сохранение своей культуры, собственного национального кода».

    – Поясните, пожалуйста, значение понятия «культурный код», которое сегодня активно используется.

    – Культурный код нации выс­тупает ключом к пониманию данного типа культуры, так как вбирает в себя уникальные культурные особенности, передающиеся от предков. Культурный код определяет народную психологию, сознание. В мировой истории в соответствии с эпохой, политикой государства и уровнем культуры роль социокультурных кодов трансформируется, но сохраняются их самобытность и национальные черты.

    Культурный код народа Казахстана оригинален и своеобразен, как самобытны культура и литература населяющих нашу республику этносов. Литературный процесс Казахстана на современном этапе, несомненно, имеет общее объединяющее начало. В первой половине 90-х годов ХХ века Казахстан испытывает литературный бум, активизируется творческая деятельность поэтов и писателей. Издаются газеты на казахском, русском, украинском, польском, английском, немецком, корейском, узбекском, уйгурском, турецком и других языках. Осуществляются театральные и музыкальные постановки на сценах национальных театров, в местах компактного проживания этничес­ких меньшинств функцио­нируют национальные школы.

    Культурный код народа Казахстана отражается в современной литературе и искусстве. Казах­стан – общая Родина для всех, кто живет на этой земле. Для авторов произведений вне зависимости от национальности характерно очень личное, эмоциональное отношение к своему Отечеству. Художественный концепт «Мой Казахстан» в ряде национальных литератур отражается как евразийская культурно-эстетическая ментальность.

    Литература продолжает играть важную роль в развитии современного национального самосознания. Новейшая литература Казахстана отличается разнооб­разием тем, богатством поэтики и стиля. Национальные литературы суверенной республики за последние 25 лет обогатились значительными поэтическими и прозаическими произведениями, в которых сохранение национальной идентичности, важность исторической преемственности и этнической памяти раскрываются через усиление этнических мотивов. Авторский коллектив монографий «Литература народа Казахстана» и «Современная литература народа Казахстана» исследовал национальные литературы республики как единую общность.

    В целом же изучение культурного кода народа Казахстана остается одним из ключевых моментов понимания сущности конкретного человека и нации в новом тысячелетии.

    – Президент страны предложил к реализации проект «Современная казахстанская культура в глобальном мире». Институт литературы и искусства обладает опытом сотрудничества с переводчиками и издания произведений отечест­венного культурного наследия за рубежом. Что уже сделано в этом направлении?

    – По инициативе ряда дипломатических миссий Казахстана, посольств республики в Турции и Польше изданы «Күнге ұшқан сұңқар» (на турецком и казахском языках), «Кыз Жибек», «Кобланды-батыр», казахские народные сказки на польском языке. В Корее на корейском и английском языках – эпосы «Козы-Корпеш – Баян-Сулу», «Кыз Жибек», «Камбар-батыр», сказки.

    В серии Kasachiche Bibliothek на немецком языке вышли в свет произведения Абая, проза Мухтара Ауэзова, Ильяса Есенберлина, Тахави Ахтанова, Абиша Кекилбаева, Мориса Симашко, Герольда Бельгера, Валерия Михайлова и многих других авторов. Большую помощь сотрудникам посольства Республики Казахстан в Германии в издании этой серии оказывает давний друг нашего института, издатель, писатель, переводчик Леонард Кошут, благодаря которому Абай впервые зазвучал на немецком языке.

    Поэтические сборники Абая увидели свет на белорусском (в переводе Миколы Метлицкого), польском (Раиса Юхневич) и корейском (Ким Бен Хак) языках. В институте издан научный сборник «Творчество Абая Кунанбае­ва в зарубежной рецепции», который наглядно демонстрирует популярность великого Абая в разных странах.

    Институт успешно занимается продвижением лучших образцов современной отечественной культуры и литературы в мире. При поддержке Международного фонда гуманитарного сотрудничества государств – участников СНГ в серии «Классика литератур СНГ» вышли в свет тома «Льется песня под домбру. Фольклор и литературные памятники Казахстана», «Небосвод над моей головой. Фольклор и литературные памятники Казахстана», книга «Под парусом вечного неба». Издания презентованы в Сорбонне, Вене, Берлине, переданы в библио­теку Сорбонны. Европейские исследователи имеют возможность познакомиться с богатым литературным наследием Казахстана и стран СНГ.

    Эпические повествования основателя и первого президента казахстанского Пен-клуба Абди-Жамила Нурпеисова «Кровь и пот» и «Последний долг», в которых дается ретроспективный взгляд на путь человечества в ХХ веке, переведены на 35 языков. Новые издания «Последнего долга» вышли в свет в России. «Кровь и пот» (Blood and Sweat) и «Последний долг» (Final respects) впервые изданы на английском языке. Презентации книг уделили внимание на своих страницах известные мировые газеты The Washington Post и The New York Times. Французский литературовед Альбер Фишлер назвал произведения Нурпеисова «большой исторической фреской», знакомящей читателей с древней и сложной историей казахского народа.

    – Ведущими учеными Вашего института всесторонне исследуется и современный мировой литературный процесс?

    – Конечно. В соавторстве с зарубежными литературоведами и критиками изданы «Очерки по мировой литературе рубежа ХХ–ХХI столетий», «Новейшая зарубежная литература» и «Мировой литературный процесс ХХI века».

    Международным союзом немецкой культуры при поддерж­ке Министерства иностранных дел ФРГ в Москве издан второй выпуск Антологии немецкой литературы Der misstrauischen Sonne entgegen… («Навстречу недоверчивому солнцу…»). Здесь опубликованы произведения казахстанских немецких литераторов Рудольфа Жакмьена, Алексея Дебольского, Герольда Бельгера и статьи об их творчест­ве известного казахстанского литературоведа, сотрудника нашего института Светланы Ананьевой.

    – Расскажите об изданных на английском языке антологиях современной казахской литературы, получивших высокие оценки специалистов разных стран.

    Изданиеантологий The Stories of the Great Stepp и Summer Evening, Prairie Night, Land of Golden Wheat. The Outside World in Kazakh Literature стало совместным проектом Министерства образования и науки, посольства РК в США, Колумбийского университета и Института литературы и искусства имени Мухтара Ауэзова. По мнению американских ученых Роберта Гутмана и Пола Майкла Тейлора, «Рассказы Великой степи» позволяют совершить «интеллектуальное и литературное путешествие в Казахстан» и открывают англоязычному читателю «новый мир литературы Центральной Азии – разнообразие культуры и полиязычие Казахстана». Книга применяется в качестве учебного пособия в университетах США, где изучают Казахстан и казахскую культуру.

    Издревле у кочевников сложилось свое специфическое видение взаимоотношений человека и природы. Антология «Летний вечер, ночь в прерии, земля золотой пшеницы. Окружающий мир в казахской литературе», включающая литературные тексты авторов ХIX–ХХ веков, позволяет проследить, как развивалась, обогащалась и выходила на новый уровень осмысления экологичес­кая тематика, эволюционировало изучение проблемы «человек и природа». Читатель находит в произведениях казахских авторов – от Абая до Олжаса Сулейменова и от Мухтара Ауэзова до Сатимжана Санбаева – картины традиционного уклада жизни, исторических событий, пейзажные описания и так далее.

    Издание антологий стало важной вехой в продвижении достижений казахской литературы за рубежом, повышении ее международного имиджа. Новые переводы произведений казахских авторов стали теперь доступными англоязычным читателям.

    – Где состоялась презентация этих изданий?

    – Презентации антологий успешно прошли в National Press Club (Вашингтон), в Казахском национальном университете имени Аль-Фараби, в Евразийском на­циональном университете имени Л. Гумилева – с участием глав дипломатических миссий, аккредитованных в нашей стране, в посольстве РК в США и Постоянном представительстве Казахстана при ООН в Женеве.

    Добавлю также, что в рамках реализуемого научного проекта «Казахско-американское литературное сотрудничество новейшей эпохи» издан сборник «Мир Олжаса Сулейменова». Сборник статей, рецензий, откликов, предисловий к изданным в странах дальнего зарубежья книгам Олжаса Сулейменова и интервью с поэтом продолжает серию «Международные связи казахской литературы» и раскрывает картину восприятия творчества Сулейменова в Германии, Польше, Монголии, США, Франции, Республике Корее. Презентация этой книги стала событием для культурной жизни страны, получила резонанс за рубежом.

    Авторы новой коллективной монографии «Казахско-американские литературные связи: современное состояние и перспективы» прослеживают транс­формацию духовных исканий писателей и поэтов двух стран. В центре изучения отечественных и американских литературоведов – новейший период казахско-американского литературного сотрудничества, выявление трендов, инноваций в системе современных литературных и культурных контактов. Институт литературы и искусства имени Мухтара Ауэзова разрабатывает тему «Трансформация американского и казахского романа на современном этапе».

    – Уалихан Калижанович, как Вы считаете, научное и творчес­кое сообщество республики готово к реализации проектов, обозначенных Главой государства?

    – Несомненно. Это показала и предшествующая плодотворная деятельность научных организаций, театров, творческих вузов, ученых, музыкантов, поэтов и писателей... Новые проекты, уверен, найдут поддержку у всех казахстанцев.

    Фактор успеха нации в ХХI веке Президент страны видит в конкурентоспособности человека, владеющего компьютерной грамотностью, иностранными языками. Нас будут знать и по нашим культурным достижениям, поэтому в повестку дня на ближайшие годы Глава государства включает конкурентоспособность в современном мире культуры.

    Духовное возрождение нашего общества, единство народа Казахстана будут способствовать осуществлению тех глобальных задач, которые наметил Глава нашего государства.

     

    Подготовила Наталья Гапонова

    10:15, 24 Апреля 2017

    Ссылка на газету: http://www.kazpravda.kz/articles/view/duhovnoe-vozrozhdenie/

     

     

     

    В рамках IX Международной книжной и полиграфической выставки «По Великому шелковому пути-2017» состоялось заседание «круглого стола» «Казахско-белорусское литературное сотрудничество».

    Организаторы встречи – Институт литературы и искусства им. М. Ауэзова, РГУ «Қоғамдық келісім» аппарата акима Алматы и белорусские издатели – участники выставки.

    Наши гости отмечают, что сегодня формирование и раскрытие белорусской идентичности идет через художественную литературу и культуру. В Беларуси возрождает­ся традиция: своя библиотека в каждом доме. Ежегодно в стране выходит свыше 10 тыс. книг на белорусском, русском и других языках. Примерно до 3 тыс. – художественная литература. Немало издается классических произведений. В современной белорусской литературе сохраняется преемственность тем и проблем, поколений авторов. Традиции героико-патрио­тической литературы идут от Василя Быкова, приключенческая литература, детектив – от Владимира Короткевича.

    Казахстан и казахская литература входят в творчество и судьбу белорусов. В Минске открыт барельеф Мухтару Ауэзову, улица и средняя школа № 143 носят его имя. В ­2014-­м в Национальной библиотеке РБ состоялась презентация интернет-портала «Созвучие» – sozvuchie.zviazda.by, где размещены новые материалы о национальных литературах стран СНГ. Там открыты специальные интернет-страницы «Абай шествует по планете», «Мир Мухтара Ауэзова», «Немат Келимбетов». В числе главных задач проекта – восстановление утраченных творческих связей между странами, популяризация современной и классической литературы.

    В Алматы Институт литературы и искусства им. М. Ауэзова провел презентацию новой коллективной монографии «Мировой литературный процесс ХХI века» и научного сборника «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции». Авторы монографии – отечественные и зарубежные литературоведы – анализируют мировой литературный процесс как многоуровневую, многофункциональную систему. Книга открывается разделом «Литература Беларуси» (авторы – заместитель министра информации Республики Беларусь Алесь Карлюкевич и автор этих строк).

    В научный сборник «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции» включены статьи критиков, издателей и литературоведов из стран ближнего и дальнего зарубежья. Беларусь представлена материалами доктора филологических наук Владимира Гниломедова – «Абай Кунанбаев и белорусская литература», лауреата Государственной премии РБ, переводчика Абая на белорусский язык Миколы Метлицкого – «Полюбив поэта, полюбишь его народ», «Светоч народного духа» и Алеся Карлюкевича – «Произведения Абая на белорусском языке», «Абай в главной библиотеке Бреста».

    В работе мероприятия приняли участие старший советник по торгово-экономическим вопросам при посольстве РБ в РК Сергей Жартун, заместитель Председателя Ассамб­леи народа Казахстана Леонид Питаленко, исполнительный директор Союза издателей и распространителей печати РБ Екатерина Черепок. Поэт, писатель, публицист Валерий Михайлов и главный редактор журнала «Простор» Кайрат Бакбергенов рассказали о реализуемых совместных издательских проектах.

    Итогом активизировавшихся культурных и литературных связей между нашими странами стало издание поэтического сборника «Абай. Стэпавы прастор. Выбраныя вершы» в переводе Миколы Метлицкого. Издание украшает портрет Абая, на обложке – степные просторы в обрамлении элементов казахского орнамента. Перевод поэ­зии Абая на белорусский язык настолько удачен, что стихотворения словно сами ложатся на музыку. Алесь Карлюкевич справедливо отмечает, что «заглядывая в другую литературу на таком уровне, заставляешь проснуться в себе новые символы, метафоры и образы… Абай, зазвучав по-белорусски, идет в широкий белорусский мир, на европейский простор».

    Также на выставке можно было увидеть антологию «Францыск Скарына на мовах народау свету», куда вошли переводы классика белорусской литературы на 64 языка. Составители книги выражают благодарность Кайрату Бакбергенову за организацию поэтических переводов на казахский (Улугбек Есдаулетов), курдский (Гасанэ Хаджисулейман), уйгурский (Гульнар Аутова), корейский (Ким Бен Хак) языки.

    Ярчайшая страница казахстанско-белорусских литературных отношений – многогранное творчество Любови Шашковой, заместителя главного редактора журнала «Простор», председателя Совета по русской литературе Союза писателей Казахстана. Она рассказала об участии в работе съезда литераторов Беларуси и новых переводах на белорусский язык произведений Нурлана Оразалина, Валерия Михайлова, Надежды Черновой, Гылыма Жайлыбая и других авторов.

    На стенде «Книги Республики Беларусь» представлена уникальная серия «Созвучие сердец», в которой издана книга «Казахстан – Беларусь: не ведая границ», объединяющая произведения 12 казах­станских и 10 белорусских авторов. «Язык отцов, язык тысячелетий» – первой строчкой стихотворения Олжаса Сулейменова назван раздел, в который вошли «Путь Абая» (отрывок) Мухтара Ауэзова, «Запах молока» Калихана Искакова, «Возвращение» Абиша Кекилбаева, «Камчигер» Оралхана Бокеева, поэзия Мукагали Макатаева, Кыдыра Мырзалиева, Нурлана Оразалина, Фаризы Унгарсыновой, Олжаса Сулейменова, Валерия Михайлова, Любови Шашковой и Назикен Алпамыскызы. А сборник переводной поэзии Вячеслава Рагойши «Глаза в глаза, мысль в мысль» включает раздел «Из казахской поэзии». На белорусском языке опубликованы стихо­творения поэта и литературоведа Сагингали Сеитова «Моя анкета», «Брест», «Минск», «Кон­стантин Заслонов» и другие.

    Светлана Ананьева     

    07:20, 13 Апреля 2017

    Ссылка на газету: http://www.kazpravda.kz/fresh/view/put-drug-k-drugu/

     

     

    12 сәуір күні «Егемен Қазақстан» газетінде жарық көрген Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың өркениеттік теориялық-практикалық парадигмалар мен қазіргі замандық тың көзқарас, пайымдауларға негізделген «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы Қазақстан халқы тарапынан басым қолдауға ие болуда.

    Президенттің аталған мақаласы «Мәңгілік ел құру» идеясынан кейінгі, әсіресе, қазақ гумантитарлық ғылымдары мен ұлттық мәдениетке түбегейлі оңды өзгерістер əкелетін дәуірлік құбылыстардың бірі болғаны анық. Айталық, 2014 жылыбайырғы түркілер дәуірінде тұғыры қалаған өміршең «Мəңгілік ел» идеясы Президент тарапынан«Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» халыққа жолдауында қайта жаңғыру мәртебесіне ие болғаннан кейін жазылған қаншама зерттеулер мақала, монография, монография тараулары, басқа да ғылыми еңбектер түрінде жарық көрді, әлі де жалғасуда. Өзіміз білетіндей, «Мәңгілік ел» идеясын ғылымиландыру жолында мемлекеттік гранттық жобалар орындалып, жазылған дипломдық жұмыстар мен магистрлік диссертациялардың алды биыл қорғауға ұсынылды. Бірді-екілі оқулықтар да жазылып үлгерді. Яғни, идея тек мемлекеттің ұлттық мүддесі мен идеологиясын,мақсатты стратегиялық жоспарларын жүргізудің құралы болу шеңберінен шығып, қоғамдық-гуманитарлық ғылымдарды дамытудың теориялық категорияларына айналды. Гуманитарлық ғылыми зерттеу институттарының тарапынан «Мәңгілік ел» платформасы да жасалып, ол мемлекет тарапынан қолдау тапты. Ұлттық ғылымды модернизациялаудың, әрі ұлттық идеяны насихаттаудың бірі көрінісі осы «Мәңгілік ел» идеясын жүзеге асыру болса, Қазақстанның үшінші жаңғыруы қарсаңында жарық көрген Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы да ұлттық мәдени брендтер мен жаңа заманғы қазақстандық феномендерді әлемге танытуға жол ашпақ.

    Н.Ә.Назарбаев аталған мақаласында осы уақытқа дейін журналистер тарапынан да өте жиі қойылатын, бірақ жауабы екіұшты күйде қала беретін сауалдар көтерілді. Яғни ХХІ ғасырдағы Қазақстанның жаңа келбетін әлемдегі алты құрлыққа танытатын іргелі жобалар кешенін жүзеге асыруды ұсынды. Оны жүзеге асырудың келелі міндеттерін де белгілеп, орындаудың жүзеге асырылуын жауапты тұлғаларға тапсырды. 1. Гуманитарлық салалар бойынша 100 оқулықты аударып, оқу процесіне енгізу үшін «Жаңа гуманитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасын ұсынған. Дүниежүзінің сыни сүзгісінен өткен оқулықтар 2018-2019 оқу жылынан бастап оқу үдерісіне енгізу жайы айтылған. Ғажап емес пе?!.

    «Рухани жаңғыру тек бүгін басталатын жұмыс емес. Біз Тәуелсіздік кезеңінде бұл бағытта бірнеше ауқымды іс атқардық», – атап өтілген мақалада. Тәуелсіздік алған бойда Президенттің тікелей қолдауымен «Болашақ» бағдарламасының жүзеге асыруы – білім саласын дамытудың бір жолы еді. Аталған бағдарлама бойынша бүгінде мыңдаған қазақстандық студент шетелдің оқу әдістемесі көш ілгері оқу орындарында білімін жалғастырып жатса, оқуды аяқтағандары еліміздің ірі компанияларында, облыс, қалалардың басшылығында қызмет атқаруда.

    Осы «Болашақ» бағдарламамен білім алып келгендердің көбісі баланы сыни ойлай алуға бағыттап оқыту жайында көп жазады. Біздегі, əсіресе, гуманитариядағы проблема да осы. Көп ЖОО-дарда оқыту методикасы шалағай. Тəуелсіздікке, еркіндікке негізделген пәндік методика қажет. Филолог, тарихшы, мəдениеттанушы, психологтар оқу бітіргеннен кейін не үшін бірден жұмыс таба алмайды? Төртжылдық білімді қорытады алмағандықтан.Егер сыни пікірі қалыптаспаған оқушының 400-500 беттік кітапты оқып тауысқанының маңызы жоқ. Бала емес, үлкендердің өзі кей жағдайларда логикалық сұрақтарға қисынды жауап таба алмай жатады.

    Мақаладағы еліміздің гуманитарлық білім, ғылым салаларын ілгерілететін, цифрлық, технологиялық қоғамның талап-тілегіне толықтай жауап береді деп сенім білдірілген «Қазақстаның қасиетті рухани құндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы», «Жаһандағы заманауи қазақстандық мәдениет», «Қазақстандағы 100 жаңа есім», қазақ тілін латын көшіру сынды жобаларды жүзеге асыру міндетінің тұрғандығын атап өткен. Бұл міндетті атқаруда шығармашылық зиялы қауым өкілдері, оның ішінде, Жазушылар одағы, Ғылым академиясы, университеттер мен басқа да қоғам өкілдері белсене атсалысуы қажеттілігі айтылған. Бұл орайда аталған мәдени жобаларды жүзеге асыру, ұлттық мәдени үлгілерді сұрыптау, ақылдасу, кеңесу барысында Қазақстанның ғасырлар бойғы әдебиеттану ғылымы мен өнерін зерттеген Республикадағы жалғыз қарашаңырақ М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының маңызы зор болмақ және «Мәдени мұра», «Халық – тарих толқынында», «Ғылыми қазына» сынды мемлекеттік бағдарламалар бойынша бірнеше сериялық жинақтарды орындаған Институт ұжымының тәжірибесі де жеткілікті.

    Осы орайда Елбасының көтерген бастамасына қолдау білдіру және білім-ғылым ошақтарына насихаттау, мән-маңызын түсіндіру мақсатында ҚР БҒМ Ғылым комитеті М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер Институтының директоры, ҚР ҰҒА мүше-корреспонденті, филология ғылымдарының докторы, Қазақстанның Еңбек сіңірген қайраткері Қалижанов Уәлихан Қалижанұлы Алматы қаласындағы №1 Алматы Қазақ мемлекеттік гуманитарлық-педагогтік колледжінің студенттерімен кездесіп, оқулықтарды аударып, оқу процесіне енгізу, қазақ тілін латын әліпбиіне ауыстыру бойынша туындаған студенттер сауалына жауап берді.

    Айта кетейік, №1 Алматы Қазақ мемлекеттік гуманитарлық-педагогтік колледжі бүгінде мыңдаған білімгерлерді оқытып, бітірген түлектері мамандығы бойынша жұмыспен қамтылып отырған Алматы қаласындағы бірден бір оқу орны. 1991 жылы құрылғаннан кейін арнайы мемлекеттік лицензияны иеленген білім беру мекемесі «Ағылшынша білімі бар бастауыш білім беру мұғалімі», «Шетел тілі мұғалімі», «Аударма ісі», «Информатика мұғалімі», «Іс қағаздарын жүргізу және мұрағаттану», «Қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімі», «Кітапхана ісі», т.б. мамандықтар бойынша мемлекеттік грант негізінде оқытады. Кездесуді ұйымдастырған колледж директорының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары А.А.Байтекеева.  

    Жетпістен астам студент қатысқан мазмұнды дәріс барысында мақаланың «Жаңа гуманитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық»пен қазақ тілін латынға көшіру міндеттері баса көрсетілген екінші бөлімі білімгерлердің қызығушылығын оятып, саналуан сауалдардың қойылуына себеп болды. Тіпті, сұрақтардың бір ұшы бүгінгі ХХІ ғасырдағы тәуелсіз Қазақстандағы ұлттық идея мен идеология мәселесіне барып тірелді.

    – Қазақ елінің ұлттық идеологиясы бар ма? Бұл ретте Президенттің ойы қандай? – деп толғанған білімгерге дәріскер У.Қалижанов төмендегідей жауабын да берді.

    – Бүгінгі Қазақстан тағдырын Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевсыз елестету мүмкін емес.Тәуелсіздіктің қалыптасуы мен бүкіл әлем таныған республиканың өркендеуі оның есімімен етене байланысты екендігі даусыз. Елбасы өзінің сөйлеген сөздерінде де, жазылған ғылыми-тарихи еңбектерінде де біздің тарихымызда қазіргі ұрпақ ұялатындай ештеңе болмағандығын айтып келеді. Қазақ халқының тарихы ат тұяғымен жазылған. Тағы бір маңызды сәт – «біздің бабаларымыз аман қалу үшін күресті, ал біз ұлы халық болу үшін күресуіміз керек».  

    Қазақ өркениеті тарихының ортақ мұрасы болып табылатын Орхон-Енисей жазба ескерткіштерінде ұрпаққа ойып жазылған Білге қағанның мына бір сөздеріне назар аударалық:

    О, түркі, оғыз бектері, халқы тыңдаңдар!

    Үстіңнен тәңірі баспаса, астыңда жер айырылмаса, түркі халқының ел-жұртына ешқандай қауіп төнбейді, - деп тұжырымдалған. Осындай мақсаттарға жету үшін Білге қаған «Түркі халқы үшін түн ұйқы көрмедім, күндіз тыным таппадым», – деп, енді бір жерде:

    «Тәңірім жарылқап, бақ қолдап, қаған болып,

    Жарлы халықты бай қылдым, аз халықты көп қылдым», – деп толғанды.

    Міне, сол бабаларымыз сияқты Қазақстан Президенті Н.Назарбаев та әлем шарлап, қазақ деген халықтың атын әлемге танытып, «түн ұйқысын төрт бөліп» тарихтан есесі кеткен халықтың жоғын жоқтап, «Мәңгілік ел» болу идеясын ұлттық идея деңгейіне көтерді. Міне, осындай жанкешті тағдырдың ауыр салмағын түсіну үшін үстіміздегі жылдың бірінші тоқсанындағы Елбасының жұмыс кестесіне үңіліп көрелік:

    Үш айдың ішінде Н.Ә.Назарбаев 76 құқықтық нормативтік актілерге қол қойды. Оның 46-сы Президент жарлығы, 17 тапсырма беріліп, 13 заңға қол қойды.

    Ірі-ірі 39 шараға қатысып, ішкі және сыртқы елдерге 9 жеделхат жолдады. Шетелдің 9 көшбасшысымен телефон арқылы сөйлесіп, Алматыдағы универсиадаға қатысты. Қазақстан халқына билік тармақтарын үйлестіретін жолдау жариялады, Назарбаев университетінің Медицина мектебіне болды. Біріккен Араб Әмірлігі, Сауд Аравиясы, Ресей және Өзбекстан мемлекттерінің лидерлерін қабылдады. Сондай-ақ Қарағанды, Ақмола облысының қоғам өкілдерімен кездесті. Міне, ұлт үшін қызмет етудің үлгісі осы емес пе?!

    Келесі сауалдың бірі студенттермен қатар, қоғамның кейбір мүшелерін де ойлантып жүрген қазақ тілін латын әліпбиіне көшірудің «машақаты» жайында өрбіді.

    «Кирилл қарпіне үйренген қазақ халқы үшін латынға көшу қиындық тудырмай ма? Латын әліпбиіне көшудің нендей артықшылықтары бар?» деп қойылған сауалға төмендегідей жауап берілді.

    – Өздеріңіз осы уақытқа дейінгі мектептегі тарих, әдебиет оқулықтарынан мемлекетіміз қолданған әліпбилер тарихын оқыдыңыздар. Латын алфавитін алғаш рет 1929 жылы енгізгенімізбен, ғұмыры ұзаққа созылмады, оның орнын 1940 жылы кириллица алмастырды.

    Қазіргі уақытқа оралайық, латынға көшу технология революциясы орнаған дәуірде еш қиындық тудырмайды. Латыннан кириллицаға, кириллицадан латынға қолмақол ауыстырып беретін бағдарламалар бар. Кейбір интернет газеттер Елбасымыз 2012 жылы «Қазақстан – 2050» стратегиялық жоспарында латын әліпбиіне ауысу туралы айтқанда-ақ латынтілді нұсқаға көшуді бастап кетті. Демек, М.Жұмабаев, Б.Майлин, М.Әуезов, Ә.Кекілбаев, Б.Соқпақбаев, М.Мақатаев сынды тұлғалардың әдеби мұрасын түгелімен латынға еш қиындықсыз ауыстыра аламыз деген сөз. Әдеби, мәдени мұралардан айырыламыз деген қауіп болмауы тиіс. Ө.Айтбайұлы, Ә.Жүнісбек сияқты тілші ғалымдар латын қарпінің оңтайлы нұсқасын да ұсынып үлгерді. Дәл қазіргі сәтте сананы отарсыздандырудың бір жолы осы латын әліпбиіне көшу болып отыр.

    Елбасының биік санаға негізделген мақаласының «ХХІ ғасырдағы ұлттық сана туралы» алғашқы бөлімінде ұлттық жаңғыру үшін 1. Бәсекеге қабілеттілік; 2. Прагматизм; 3. Ұлттық бірегейлікті сақтау; 4. Білімнің салтанат құруы; 5. Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы; 6. Сананың ашықтығы сынды мазмұндас ірі-ірі бағыттарды жүзеге асыру міндеті тұрғанын атап өткен еді.

    Дәріс барысында, әсіресе, жаһандық бәсекеге қабілеттілік, ұлттық бірегейліктің сақталуы, білімнің салтанат құруы сынды бағыттар жайында кеңінен сөз болды.

    «Бұл Қазақстанның жаңа дәуірі басталды деген сөз. Сондықтан да Елбасы базалық құндылықтарды сақтай отырып, Төртінші өнеркәсіптік революцияны жүзеге асыруға бейім Мемлекеттік саясатты ұсынды.

    Жаңа даму моделі Қазақстанды сын-қатерлерден алып шығатын, жаңа жағдайға бейімделген іргелі мемлекеттердің қатарында болуды қамтамасыз етеді» деп тұжырымдаған У.Қалижанұлы Президент мақаласындағы «Туған жер», «Қазақстаның қасиетті рухани құндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобаларының құндылығын да кеңінен сөз етті.

    Тәуелсіздік алғанына енді ғана жиырма алты жыл толған Қазақстан сияқты жас мемлекетте ұлттық руханиятты жаңғырту, модернизациялау, ұлттық идеяны жүзеге асыру жолында жасалып жатқан мұндай мегажобаларға қазақ халқының тарапынан тек қолдау көрсетіліп, аталған міндеттерді сеніммен жүзеге асыра білуі қажет. Елбасы өзі атап өткендей, «Қазақстан революциялық емес, эволюциялық дамуды» мақсат етсек, біз алмайтын асу, шықпайтын белес жоқ.

    Айнұр АХМЕТОВА,

    Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың

    1 курс PhD докторанты

     

     

    2017 жылдың 12 сәуірінде қазақ ғылымының қара шаңырағы «Ғылым ордасында» Қазақстан ғалымдарының кәсіби мейрамына орай «Қазақстанның үшінші  жаңғыру кезіндегі ғылымы» тақырыбында форум өтті. Іс-шараға Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі, Ұлттық ғылым академиясының академиктері, ұлттық ғылыми кеңес мүшелері,  ғылыми зерттеу институттарының ғалымдары, мемлекеттік қызметкерлер, жоғары оқу орындарының ректорлары, ғылыми қызметкерлер, Phd докторанттар мен жас ғалымдар, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралының өкілдері қатысты.

    Осы күні М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі У.Қалижанов «Ғылым қызметкерлері күніне» орай Институттың мәжіліс-залында салтанатты жиын өткізді. Жиналыс барысында Институт директоры У.Қалижанов «Қолжазба және текстология» ғылыми-инновациялық орталығының меңгерушісі, филология ғылымдарының кандидаты Т.Әлбековке көп жылғы еңбегі және ғылым жүйесін дамытуға қосқан үлесі мен жеткен жетістіктері үшін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің Алғыс хатын табыстап, барша қызметкерлерді кәсіби мейрамымен құттықтады.

     

     

     

     

    12 апреля 2017 года в Институте литературы и искусства им. М.О. Ауэзова состоялась встреча директора Института, член-корреспондента НАН РК У. Калижанова с переводчиком, эссеистом Ким Бён Хаком (Республика Корея) и переводчиком Константином Югай. Участники встречи проявили интерес к новым изданиям Института, в том числе к коллективной монографии «Современная литература народа Казахстана».

    У. Калижанов поблагодарил Ким Бён Хака за активное участие в подготовке книг «Мир Олжаса Сулейменова» и «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции». Книги вышли в свет в серии «Международные связи казахской литературы», в которой издан ряд сборников, содержащих статьи зарубежных литературоведов, писателей, поэтов по творчеству казахских авторов.

    В 2016 году издан сборник «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции». В нем представлены авторы из 27 стран ближнего и дальнего зарубежья. Благодаря сотрудничеству с Ким Бён Хаком в книге представлен  раздел «Корея», в который вошли его статьи «Абай и волшебный мир казахской степи» и «Пламя степной культуры». Благодаря его научным контактам в сборнике опубликованы статьи «Гимн песне жизни» и «Мировой поэт и мыслитель» Джо Гю Ика, литературоведа, профессора корейского языка и литературы, декана филологического факультета университета Сунг Силь (Сеул) и литературного критика Джон Санг Джина. Перевод статей корейских авторов с корейского языка на русский язык осуществил К. Югай.

    Научным руководителем проекта «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции», кандидатом филологических наук, ведущим научным сотрудником А.К. Машаковой в Республику Корея были переданы несколько экземпляров сборника «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции».

     

     

     

     

    Писатель Н. Абдулразманоглу и доктор филологии, заведующий департаментом  азербайджано-азиатских связей Института литературы имени Низами Б. Ахмадов в сопровождении заведующего кафедрой тюркологии Казахского национального университета им. аль-Фараби кандидата филологических наук Т. Кыдыра в ходе встречи с директором Института литературы и искусства им.М.О.Ауэзова КН МОН РК член-корреспондентом НАН РК, доктором филологических наук У.Калижановым обсудили перспективы двустороннего сотрудничества и подготовки научных кадров.

    У. Калижанов познакомил с историей развития Института, структурой, основными изданными трудами.  Фонды научной библиотеки Института литературы имени Низами пополнят научный сборник «Творчество Абая Кунанбаева в зарубежной рецепции» и коллективная монография «Новейшая зарубежная литература», в которых опубликованы материалы азербайджанских ученых.  

     

            

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

         В Институте литературы и искусства им.М.О. Ауэзова КН МОН РК состоялась встреча директора Института член-корреспондента НАН РК, доктора филологических наук У. Калижанова с президентом Aitmatov Academy доктором филологических наук, профессором Р. Абдувалиевой (Лондон) и профессором Т. Штенбергом (Оксфорд). 

    Зарубежные ученые проявили большой интерес к научным исследованиям коллег из Казахстана, к уникальному 100-томному своду казахского фольклора «Бабалар сөзі». Обсуждались и перспективы дальнейшего сотрудничества в рамках действующего Договора между Институтом и Aitmatov Academy

    Профессору Рахиме Абдувалиевой  презентованы новые научные издания Института – коллективные монографии «Мировой литературный процесс ХХI века» и «Казахско-американские литературные связи: современное состояние и перспективы»,  изданные в рамках грантового финансирования научных проектов.   

     

     

     

    21 марта в Уржаре состоялась республиканская конференция «Хан батыр Кабанбай», в которой приняли участие доктор филологических наук, профессор Казахского национального университета имени аль-Фараби К. Камзин; доктор филологических наук, главный научный сотрудник Института литературы и искусства имени М.О.Ауэзова КН МОН РК, писатель Н. Акыш; кандидат исторических наук, профессор Семипалатинского Государственного университета имени Шакарима М. Каримов; депутат Алматинского городского маслихата, доктор филологических наук К. Матыжанов; доктор филологических наук, главный научный сотрудник Института литературы и искусства имени М.О. Ауэзова КН МОН РК А. Хамраев;  доктор философских наук, заведующий отделом Института философии, политологии и религиоведения КН МОН РК Б. Сатершинов; главный редактор журнала «Өтікен», кандидат филологических наук Н. Куантайулы и другие. 

    В этот же день официально открыт величественный памятник Кабанбай батыру, установленный на площади перед акиматом Уржара. Открыл памятник аким Уржарского района Серик Зинабекулы Зайнуллин. На церемонии открытия памятника выступили К. Шорманбаев, основной спонсор и идейный вдохновитель проекта; председатель «Қоғамдық келісім» Алматинской области О. Жакиянов и другие. В торжественной церемонии участвовали автор проекта Б. Хусаинов, представители научной общественности и интеллигенции. У подножия монумента планируется проводить торжественные мероприятия, поэтические конкурсы и т.д.

     

     

     

     

    М.О. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ӘДЕБИЕТ ЖӘНЕ ӨНЕР ИНСТИТУТЫ ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗҰУ-МЕН БІРЛЕСЕ ОТЫРЫП ҒЫЛЫМИ КАДРЛАР ДАЙЫНДАЙДЫ.

    Біз Сіздерге ҚАЛЫПТАСҚАН ҒЫЛЫМИ ДӘСТҮРЛЕР МЕН ЗАМАНАУИ БІЛІМ БЕРУ СТАНДАРТТАРЫН ҚАМТИТЫН АКАДЕМИЯЛЫҚ ДӘРЕЖЕНІ алудың бірегей мүмкіндігін ұсынамыз.

    Магистратура мен PhD докторантура мамандықтары:

    6М021400 – Әдебиеттану

    6D021400 – Әдебиеттану,

    төмендегі мамандану түрлері:

    6М021401 – Қазіргі Қазақстан әдебиеті

    6М021402 – Текстология

    6М021403 – Фольклортану

    6D021401 – Теория және әдеби сын

    6D021402 – Қазақ фольклоры мен ежелгі әдебиет

    Талапкерлердің құжаттарын қабылдау 20 маусым мен 29 шілде аралығында Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың қабылдау комиссиясында (Мекен-жай: әл-Фараби даңғылы, 71) жүргізіледі.

    Біздің жұмысымыз жөнінде және біздегі мамандықтар туралы толық мәлімет алу үшін Сіздерді «Ғылым ордасындағы» ғылыми-зерттеу институттарына шақырамыз!

    Біздің мекен-жайымыз:

    050010, Алматы қаласы,

    Құрманғазы көшесі, 29, 2-қабат.

    «Ғылым ордасы» Сіздерге өз есігін айқара ашады!