• (727) 272 74 11
  • info@litart.kz

    Жаңалықтар

    В Тбилиси изданы материалы Х Международного симпозиума «Modernism in Literature: Environment, Themes, Names» (в 2-х томах), проведенного Институтом грузинской литературы имени Шота Руставели и Тбилисским государственным университетом им. И.Джавахишвили.

    В контексте Договора о сотрудничестве Института литературы и искусства им.М.О.Ауэзова и Института грузинской литературы имени Шота Руставели директором Института доктором филологических наук, профессором Ирмой Ратиани написан раздел «Литература Грузии» для коллективной монографии «Мировой литературный процесс ХХI века». Раздел опубликован в изданной в Алматы коллективной монографии. Перевела текст с грузинского на русский язык кандидат филологических наук, профессор Ирина Модебадзе.   Научные издания грузинских коллег активно применяются в учебном процессе в вузах Казахстана.

    Литературоведы Института не первый год принимают участие в Международных симпозиумах в Тбилиси. Научные доклады У. Калижанова, С. Ананьевой опубликованы в материалах IX International Symposium «Contemporary Issues of  Literaty Criticism». В новом издании вышли в свет статьи У.Калижанова «Cultural code of Kazakhstani people», А.Машаковой «Contemporary Scottish women's Prose», С. Ананьевой «Summer Evening, Prairie Night, Land  of  Golden  Wheat: Reflection of the Beauty of  Everyday Life in the Works of  Female Kazakh Poets».

     

     

    2017 жылдың 19 мамырында ҚР БҒМ Ғылым комитеті М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер Институты, Қазақстан Жазушылар Одағы, Мүсілім Базарбаев атындағы №38 гимназияның ұйымдастыруымен көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, филология ғылымдарының докторы, профессор Мүсілім Базарбайұлы Базарбаевтың 90 жылдық мерейтойына арналған «Мүсілім Базарбаев мұрасы және ұлттық құндылықтар» атты республикалық ғылыми-теориялық конференция өтті. Қазақстанның халық жазушысы Ә.Нұрпейісов, ҚР Сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары М.Тілеуберді, Қазақстан Жазушылар одағының төрағасы Н.Оразалин, ҚР ҰҒА академигі С.Қирабаев, А.Байтұрсынов атындағы Тіл білімі институтының директоры Е.Қажыбек, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ ректорының кеңесшісі, ақын, журналист Б.Жақып, ғалым М.Базарбаевтың жары, филол.ғ.к. Г.Байтоғаева және Институт ғалымдары, басқа да қоғам және мемлекет қайраткерлері, әдебиеттанушы ғалымдар, жоғары оқу орнының оқытушылары, студенттері мен БАҚ қатысқан жиында профессорМүсілім Базарбаевтың қазақ қоғамы мен мемлекетімізге сіңірген қыруар еңбегі, орта мектеп оқушыларына оқулық жазудағы әдіскерлігі, ұлттық ғылымға қосқан өлшеусіз үлесі жайында өздерінің ой-пікірлерімен бөлісті.

    Бүгінде М.Базарбаев есімі Қазақстан әдебиеттану ғылымын дамытушылардың арасында дара аталады. Профессор Мүсілім Базарбаев ұлттық әдебиеттану ғылымында ұйымдастырушылық істерімен, оқулық жазумен, ғылыми ізденістерімен танымал.

    1951 жылы Қазақ ССР Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының аспирантурасын аяқтап, институтқа қызметке қалдырылған кезден бастап ұлттық әдебиеттану ғылымының басты проблемаларымен айналыса бастаған ғалымның «Көрікті ойдан – көркем сөз» (1994), «Казахская поэзия: художественные искания к традициям Абая» (1995), «Заман тудырған әдебиет» (1997) және «Шәкәрім Құдайбердиев», «Мағжан Жұмабаев», «Жұбан Молдағалиев» атты зерттеулеріәдеби және ғылыми жұртшылыққа кеңінен таныс. Қазақ әдебиеті тарихына елеулі үлес қосқан Ш.Құдайбердиев, М.Дулатов, А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев сынды бес арыстың ресми ақталуына және олардың мұраларын жинау, зерттеу, олардың шығармаларын жарыққа шығару ісіне М.Базарбаев басшылық жасаған еді. Жоғарыда аталған ғылыми еңбектері Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы бойынша жарық көрген 10 томдық «Қазақ әдебиетінің тарихы»атты академиялық еңбекке енді.Мүсілім Базарбаевтың төрттомдық Шығармалар жинағы жарық көрді (Астана, 2009), «Қорқыт ата кітабы» бастаған 200 томдық «Сырдария» сериясына «Заман тудырған әдебиет» зерттеуі енді. Ғалымның қаламынан туған осынау ғылыми еңбектер бүгінгі жасампаз Қазақстанның болашағын айқындайтын бағдарға айналып үлгерді. Ол қалыптастырған әдебиеттануды зерттеудің әдіс-тәсілдері қазіргі замандық теориялық парадигмалардың орнығуына септігін тигізуде.

    Ғылым мен қызмет мансабын қатар ұштастыра білген Мүсілім Базарбаев 1956-1961 жылдары Қазақ ССР Ғылым академиясы Тіл мен әдебиет институты директорының орынбасары, 1961-1971 жылдары жаңадан құрылған Әдебиет және өнер институтының директоры қызметін атқара жүріп, 1971 жылы Мәскеудің Шығыстану институтында «Қазақ поэзиясындағы ұлттық дәстүр мен жаңашылдық» деген тақырыпта докторлық диссертациясын қорғайды. ХІХ-ХХ ғасырдағы ұлттық поэзияның күрделі де өзекті мәселелерін заман талабына сай жаңаша пайымдады. Ол ұлт әдебиетінің арғы-бергі тарихын зерттеген жиырмаға жуық іргелі еңбектермен қатар, 300-ден аса зерттеу мақалалар жазды.

    1971-1976 жж. Қазақ ССР Мәдениет министрі, 1976-1981 жылдары Қазақ ССР Сыртқы істер министрі қызметтері, 1981-1986 жылдары екінші рет Қазақ ССР Ғылым Академиясы М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры, 1986-1988 жылдары осы институттың Қазақстандағы орыс әдебиеті мен Әдебиет теориясы және әдебиеттану методологиясы бөлімдерінің жетекші ғылыми қызметкері, 1988-1995 жж. Қазіргі қазақ әдебиеті бөлімінің меңгерушісі бола жүріп, ұлт әдебиетінің зерттелуіне үздіксіз үлес қосты. Тәуелсіз Қазақстанның кеңестік дәуір әдебиетін жаңаша бажайлаудың жобасын жасап, соның негізінде жасалған ұжымдық монографиялық зерттеуге басшылық етті.

    Сонымен қатар, конференция барысында әдебиеттанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, професор Мүсілім Базарбайұлы Базарбаевтың «Өнегелі өмір» сериясы бойынша жарық көрген кітабының тұсаукесер рәсімі өтті.

    Бүгінгі, Қазақстанның үшінші жаңғыруы тұсында профессор Мүсілім Базарбаевтың өткен ғасырлардағы қазақ прозасы мен поэзиясы жөніндегі әдебиеттанулық зерттеулері – ғылыми-теориялық қорытындыларымен, құнды әдеби деректерімен бағалы.

    Уақыт өткен сайын ғалымның феномендік болмысы ірілене береді, рухы, сөзі өшпейді, келер ұрпаққа үлгі болады деп сенеміз.

    Ғылыми-теориялық конференция қорытындылары бойынша алдағы уақытта республикалық мерзімді баспасөз беттерінде мақалалар, пікірлер жарияланатын болады.

    Ахметова Айнұр

     

     

    Сотрудники Института на протяжении ряда лет осуществляют работу со студенческой молодежью и старшеклассниками в Малой Академии наук Республики Казахстан, проводят консультации по выбору тем научных исследований, пишут рецензии на работы, входят в состав жюри секций «Русский язык и литература» (А. Машакова, А. Калиаскарова), «Уйгурская литература» (А. Хамраев).

    В Актау 24-29 марта 2017 года состоялась республиканская олимпиада по предметам общественно-гуманитарного направления республиканского научно-практического центра «Дарын». В состав жюри секции «Русский язык и литература» (председатель – С.Д. Абишева) включена С. Ананьева.

    А. Хамраев принял участие в выставке и интеллектуальном диалоге одаренных детей «Поиск молодых талантов – основа духовного обновления» (Капшагай, 11-12 мая), прочитал актовые лекции «Восточное стихосложение. Эстетика. Казахстанская литература в исследованиях зарубежных ученых» 24 февраля 2017 года для участников студенческого научного кружка кафедры английской филологии КазУМОиЯ имени Абылай хана и «Литература народа Казахстана и уйгурская литература» в ЖенПУ 21 апреля 2017 года.

    19 мая 2017 года в Центрально-Азиатском университете состоялось вручение дипломов, грамот и благодарственных писем победителям и участникам ХХХХIII Республиканской конференции МАН РК. На торжественной церемонии выступили президент МАН РК А.И. Купчишин, вице-президент МАН РК В.Ф. Грищенко, председатель жюри по гуманитарным наукам С.В. Ананьева, руководители секций.

     

     

     

                                             

             4-6 мая 2017 года в рамках проходившей 22 Annual World Convention в Harriman Institute, Columbia University (NewYork) был заслушан доклад заведующей отделом аналитики и внешних литературных связей Института литературы и искусства им.М.О.Ауэзова КН МОН РК С. Ананьевой «Multiculturalism in literature and national identity in post-soviet Kazakhstan», вызвавший большой научный интерес участников форума.

    На конференции состоялась презентация коллективной монографии «Казахско-американские литературные связи: современное состояние и перспективы» (под общей редакцией У. Калижанова, отв. редактор – С.В. Ананьева), в написании которой принимали участие ученые США – Р. Абазов (Колумбийский университет) и Н. Каффи (университет Аризоны), и антологии казахской литературы Summer Evening, Prairie Night, Land of Golden Wheat. The Outside World in Kazakh Literature. First Edition. Edited by R. Abazov (San Diego, California: Cognella Academic Publishing, 2016). Авторами монографии, изданной в рамках научного проекта «Казахско-американское литературное сотрудничество новейшей эпохи», изучаются современный период казахско-американского литературного сотрудничества, новые явления, мировые тренды и инновации в системе современных литературных и культурных контактов.

    Разделы коллективной монографии «Казахско-американские литературные связи: современное состояние и перспективы» носят обобщенно-теоретический и историографический характер или обращены к конкретному материалу и посвящены рассмотрению художественных произведений казахстанских и американских авторов, новых художественных переводов. Проблема генезиса и традиций в литературе путешествий, имагологический дискурс художественного текста, эволюция жанровых форм от путевого очерка до современного политического текста, гипертекст и геопоэтика, взаимодействие культур в художественном переводе – концептуальные идеи книги, адресованной специалистам-гуманитариям, преподавателям вузов и широкому кругу читателей.

    В перспективе, с опорой на научные концепции анализа художественных произведений и художественного национального мира, теории критического анализа дискурсов художественных текстов, несомненно, будет продолжено исследование тематики и проблематики казахско-американских литературных связей, что станет весомым вкладом в интеграционные процессы академической и вузовской науки двух стран. Казахская и американская литературы демонстрируют разные нарративные стратегии, но продолжают межкультурное взаимодействие и продуктивный диалог в ХХIвеке.

    Книга «Казахско-американские литературные связи: современное состояние и перспективы» (Алматы, 2016) передана в библиотеку The Harriman Institute, Columbia University.  

     

     

     

     

     

      26 апреля в Астане состоялась ХХV сессия Ассамблеи народа Казахстана "Стабильность, единство, согласие – основа модернизации" с участием Главы Государства Н.А. Назарбаева, выступившего с концептуальным докладом по разъяснению основных положений программной статьи «Взгляд в будущее: модернизация общественного сознания», вызвавшей большой интерес во всем мире. Выступившие на сессии горячо поддержали инициативы Президента Республики Казахстан по модернизации общественного сознания, считая ее основой политической и экономической модернизации страны.

      Вниманию присутствующих  был предложен праздничный концерт с участием ведущих отечественных исполнителей и солистов России, Узбекистана, известных народных коллективов, танцевальных и хореографических  ансамблей, демонстрирующих всю палитру национальных культур Казахстана.

     

     

     

    2017 жылы 12 мамырда М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты «Фольклортану» бөлімінің ұйымдастыруымен «Қоғамдық сананы жаңғырту және мәдени мұра» атты дөңгелек стол өтті.

    Институттың фольклортану, қолжазба және мәтінтану, Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет және көркем публицистика, сыртқы әдеби байланыстар және сараптама бөлімдерінің ғылыми қызметкерлері және жас ғалымдар қатысқан жиында Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласының гуманитарлық салаға қатысты ғылыми мәселелері талқыланды. Институт мамандары Елбасы мақаласының қоғамдық-саяси өмірімізде алатын орны, оның өзектілігі, маңызы, ұлттық руханияттың бүгінгі хал-ахуалы, алдағы келелі міндеттері туралы өздерінің ой-пікірлерімен бөлісті.

    Қоғамдық санаға үлкен қозғау салған осы бағдарламада ұлттың тарихына, мәдениетіне, жазу әліпбиіне қатысты үлкен мәселелер көтерілген. Соның ішінде сан ғасырлық тарихы мен дәстүрі бар қазақ халқының бай мәдени мұрасын жаңғырту, оларды болашақ ұрпақтың кәдесіне жарату, салт-санамыздың озық түрлерін сақтап қалу, ата-баба бойындағы өршіл рухты қайта жаңғырту, бүгінгі заман талабына сай ұлттық руханиятты түлету секілді мәселелер төңірегінде фольклортану бөлімінің меңгерушісі ф.ғ.д. Бақытжан Әзібаева, Сыртқы әдеби байланыстар және сараптама бөлімінің меңгерушісі ф.ғ. к. Светлана Ананьева, институт директорының орынбасары, ф.ғ.к. А.Қалиева, ғалым хатшы Е. Сұлтан, қызметкерлер Ерболат Баят, Дүйсенкүл Жақан, Азамат Ахан, Гүлжанат Әбілханова, Қарашаш Алпысбева, Жұмашай Рақышева, Айнұр Қалиасқарова, Айнұр Машақова өз ойларын ортаға салып, сөз сөйледі.

    Дөңгелек столдың модераторы Б. Әзібаева Елбасының осы бағдарламасы өз уақытында келелі мәселелерді көтерген, болашақты айқындайтын тарихи құжат екендігіне кең тоқталса, Е. Баят, А. Ахан, Д. Жақан, Г. Әбіхановалар ұлттық код, тарихи жад, тарихи-мәдени тамырластық, латын әліпбиіне көшудің қажеттілігі, қоғамдағы прагматикалық көзқарастар   жөнінде ой толғады. Директордың орынбасары ф. ғ.к А. Қалиева, ғалым хатшы Е. Сұлтан Елбасы бағдарламасын әрбір қазақстандық рухани жаңаруды өзінен бастау қежеттігін тілге тиек етсе, Қ.Алпысбаева, Ж. Рақышева, А.Машақова, А.Қалиасқарова Президент бағдарламасының өзектілігіне тоқтала келіп, оны қолдайтындықтарын білдірді. С. Ананьева туған ел, өскен ортаға деген перзенттік сүйіспеншілік жайында мәнді ой сабақтады. А.Ахметова «100 оқулық» жобасының маңыздылығына айрықша тоқталып, өз пікірін ортаға салды. Сөз соңында бағдарламалық мақаланың басты мәселелері бойынша іргелі және қолданбалы жобаларды қолға алу қажеттігі айтылды.

    Дөңгелек стол қорытындылары бойынша алдағы уақытта республикалық мерзімді баспасөз беттерінде мақалалар, пікірлер жарияланатын болады.

     

     

     

    2017 жылы 11 мамырда М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет және көркем публицистика бөлімінің ұйымдастыруымен «Жаңа гуманитарлық ғылым және қазіргі қазақ әдебиетін зерттеу мәселелері» атты ғылыми семинар өтті.

    Жиынға Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет және көркем публицистика бөлімінің ғылыми қызметкерлері, Институт магистранттары мен PhD докторанттары және ЖОО оқытушылары мен баспагерлер қатысты.

    «Қазіргі қазақ әдебиеті: есімдер мен оқиғалар» жобасы аясында өткізілген осы отырыста отандық әдебиеттануды әдіснамалық тұрғыда жаңғырту, әлемдік ғылым жетістіктерін игеру, бүгінгі әдебиеттану ғылымының маңызды міндеттерін саралау сынды өзекті мәселелер жан-жақты талқыланды.

    Семинар барысында Институт директорының орынбасары, филол.ғ.к. А.Қ. Қалиева, Тәуелсіздік дәуіріндегі әдебиет және көркем публицистика бөлімінің бас ғылыми қызметкері, жоба жетекшісі, филол.ғ.д. Г.Ж.Орда, Сыртқы әдеби байланыстар және аналитика бөлімінің меңгерушісі, филол.ғ.к., доцент С.В.Ананьева, Алматы қ. әкімдігі Тілдерді дамыту департаментінің директоры, филол.ғ.к. М.Қ.Ахетов, «Құс жолы» ЖШС директоры Б.Ж.Сүлейменов, Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің профессоры, филол.ғ.д. Л.В.Сафронова, Абылайхан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің профессоры, филол.ғ.д. С.М.Алтыбаева, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің доценті, филол.ғ.к. Р.М.Әбдіғұлова, филол.ғ.к. К.Т.Рахымжанов, филол.ғ.к. Ж.О.Мәмбетов, филол.ғ.к. Е.Қаныкей, ғалым хатшы, 3 курс PhD докторанты Е.Сұлтан, 3 курс PhD докторанты Ж.Керімбек сөз сөйледі.

     

    Сонымен қатар семинар аясында әдебиеттанушы ғалым, филология ғылымдарының докторы, професор Бақытжан Қауасқанұлы Майтановтың «Өнегелі өмір» сериясы бойынша жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті. Ғалымдар көрнекті әдебиеттанушының ғылыми шығармашылығы, теориялық еңбектерінің әлемдік озық зерттеулермен байланысы жайында пікір білдірді. Ғылыми-педагогикалық қызметін насихаттау арқылы Б.Қ.Майтановтың азаматтық, ғалымдық, ұстаздық тұлғасы зерделеніп, Қазақстан ғылымы мен білімін ілгерілетудегі өзіндік үлесі сараланды.

     

     

     

     

     

     

     

    قازاقىستان ۋە ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ئەدەبىي ئالاقىلەر كۈچەيمەكتە

    ئىختىيارى مۇخبىرىمىز ئويغان
    2017-04-28

    قازاقىستاندا نەشر قىلىنغان «قازاق-ئامېرىكا ئەدەبىي ئالاقىلىرى» ناملىق كىتابنىڭ مۇقاۋىسى

    قازاقىستان مۇستەقىللىق ئالغاندىن بۇيان ئۇنىڭ باشقا مەملىكەتلەر بىلەن بولغان مەدەنىي ئالاقىلىرى ھەر ساھەلەردە راۋاجلىنىشقا باشلىدى. شۇ جۈملىدىن قازاقىستاننىڭ كۆپ مىللەتلىك ئەدەبىياتىمۇ ئۆزىنىڭ ماۋزۇسى، ژانىرى، تىل ئۇسلۇبلىرى، شۇنداقلا دۇنيا ئەدەبىياتى بىلەن باغلىنىشلىرى جەھەتتىن يېڭى يۆنىلىشلەردە كۆرۈندى. كېيىنكى يىللاردا قازاقىستان ۋە ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ئەدەبىي ئالاقىلەرمۇ كۈچەيمەكتە.

    ئىگىلىشىمىزچە، 2000-يىللاردىن كېيىن كۆپ مىللەتلىك قازاقىستان ئەدەبىياتىنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى جەريانلىرى ھەققىدە ئىلمىي-تەتقىقات ئىشلىرى كەڭ قانات يېيىپ، بۇ جەھەتتە بىر قاتار ئەمگەكلەر يورۇق كۆرگەن ئىدى. ئەنە شۇ يۆنىلىشتە ئالاھىدە پائالىيەت كۆرسىتىۋاتقان ئىلمىي دەرگاھلارنىڭ بىرى قازاقىستان بىلىم ۋە پەن مىنىستىرلىقى مۇختەر ئەۋېزوف نامىدىكى ئەدەبىيات ۋە سەنئەت ئىنستىتۇتىدۇر.

    ئۆتكەن يىللىرى ئىنستىتۇت خادىملىرى تەرىپىدىن قازاق ۋە رۇس تىللىرىدا «قازاقىستان خەلقى ئەدەبىياتى»، «قازاقىستان خەلقىنىڭ زامانىۋى ئەدەبىياتى»، «ھازىرقى ئەدەبىياتتىكى ئومۇمى ئىنسانىي قەدرىيەتلەر» ناملىق كوللېكتىپلىق مونوگرافىيەلەر نەشر قىلىنىپ، ئۇلاردا باشقا خەلقلەر بىلەن بىر قاتاردا قازاقىستاندىكى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىمۇ تونۇشتۇرۇلغان ئىدى.

    كېيىنكى ۋاقىتلاردا مەزكۇر ئىنستىتۇت ئالىملىرى قازاقىستان ئەدەبىياتىنىڭ يىراق چەت ئەللەر بىلەن بولغان ئەدەبىي باغلىنىشلىرىغا بېغىشلانغان ئىلمىي لايىھىلەر بويىچە تەتقىقات ئىشلىرىنى يۈرگۈزۈپ، نەتىجىدە «21-ئەسىر دۇنيا ئەدەبىيات جەريانى»، «قازاق-ئامېرىكا ئەدەبىي ئالاقىلىرى: ھازىرقى ئەھۋالى ۋە كېلەچىكى» ۋە «ئاباي قونانباي ئىجادىيىتى چەتئەل قارىشىدا» ناملىق كىتابلارنى نەشر قىلدى.

    مۇختەر ئەۋېزوف نامىدىكى ئەدەبىيات ۋە سەنئەت ئىنستىتۇتىنىڭ پروفېسسورى، فىلولوگىيە پەنلىرىنىڭ دوكتورى ئالىمجان ھەمرايېفنىڭ ئېيتىشىچە، ئىنستىتۇت خادىملىرى قازاقىستان ۋە ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى ئەدەبىياتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى ئالاقىلەرگە، بولۇپمۇ ھەر خىل تىللىق ئەدەبىياتلار ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتلەرنى يېقىنلاشتۇرۇشتا مۇھىم رول ئويناۋاتقان تەرجىمە ئىجادىيىتىگە ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلمەكتە. مۇشۇ يىلى ئىنستىتۇت كوللېكتىپى تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان «قازاق-ئامېرىكا ئەدەبىي ئالاقىلىرى: ھازىرقى ئەھۋالى ۋە كېلەچىكى» ناملىق مونوگرافىيە شۇنىڭ بىر دەلىلىدۇر.

    ئالىمجان ھەمرايېف قازاق ئەدەبىياتى مەجمۇئەلىرىنىڭ رۇس، كورېيە، ئىنگلىز، گېرمان تىللىرىدا، قازاق كلاسسىك يازغۇچىلىرى ۋە زامانىۋى شائىرلىرىنىڭ تەرجىمە ئەسەرلىرىنىڭ ئامېرىكا، رۇمىنىيە، گېرمانىيە، كورېيە، رۇسىيە، بېلارۇسىيە، تۈركىيەگە ئوخشاش مەملىكەتلەردە نەشر قىلىنىۋاتقانلىقىنى، شۇلارنىڭ ئارىسىدا قازاقىستان ۋە ئا ق ش ئوتتۇرىسىدىكى ئەدەبىي ئالاقىلەرگە چوڭ ئەھمىيەت بېرىلىۋاتقانلىقىنى ئالاھىدە تەكىتلىدى.

    ئۇنىڭ كۆرسىتىشىچە، «قازاق-ئامېرىكا ئەدەبىي ئالاقىلىرى: ھازىرقى ئەھۋالى ۋە كېلەچىكى» ناملىق ئەمگەك ئىنستىتۇت تەرىپىدىن ئەمەلگە ئاشۇرۇلغان «يېقىنقى دەۋرنىڭ قازاق-ئامېرىكا ئەدەبىي ئالاقىلىرى» ماۋزۇسىدىكى ئىلمىي لايىھىسى ئاساسىدا يورۇق كۆرگەن. ئەدەبىيات ۋە سەنئەت ئىنستىتۇتىنىڭ مۇدىرى، قازاقىستان مىللىي پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ مۇخبىر-ئەزاسى ۋەلىخان قالىجاننىڭ باش مۇھەررىرلىكىدە نەشر قىلىنغان بۇ ئەمگەكتە بۈگۈنكى ئەدەبىي جەرياننى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق ئىككى ئەدەبىيات ھەمكارلىقىنىڭ ئاساسىي يۆنىلىشلىرى يورۇتۇلغان. تەتقىقات سېلىشتۇرما تەھلىل ئاساسىدا ئېلىپ بېرىلغان.

    ئالىمجان ھەمرايېف ئا ق ش ۋە قازاقىستان ئوتتۇرىسىدىكى ئىقتىسادىي ئالاقىلەرنىڭ قويۇق تەرەققىي قىلىشى ئارقىسىدا ئەدەبىي ئالاقىلەرنىڭمۇ بارغانسېرى ياخشىلىنىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

    ئۇ مۇنداق دېدى: «بۇ، ئەلۋەتتە، مۇستەقىللىقىنىڭ مېۋىسى. بۇ يېڭى دەۋر ئۆزىنىڭ يېڭى مەزمۇنى، يېڭى شەكلى بىلەن كۆرۈنۈش تاپتى. بولۇپمۇ كېيىنكى ۋاقىتلاردا كالىفورنىيە شتاتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېتلار بىلەن ئالاقىسى كۈچەيدى. ئامېرىكىدا دەسلەپكى قېتىم قازاقىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەدەبىياتى رەسمىي ئىنگلىز تىلىغا تەرجىمە قىلىنىپ، تونۇشتۇرۇلدى. بۇ لايىھە غەلىبە قازانغاندىن كېيىن ئىككىنچى مەجمۇئە نەشر قىلىنىپ، ئامېرىكىدا تونۇشتۇرۇلدى. بۇ جەرياندا قازاق خەلقىنىڭ ئۇلۇغ شائىر-يازغۇچىلىرىنىڭ ئەسەرلىرى تەرجىمە قىلىندى. بىزنىڭ ئىنستىتۇتنىڭ رەھبەرلىرى رەسمىي ئامېرىكىغا بېرىپ، تونۇشتۇرۇش مۇراسىملىرىغا قاتنىشىپ كەلدى.»

    ئالىمجان ھەمرايېفنىڭ پىكرىچە، كۆپ مىللەتلىك قازاقىستان ئەدەبىياتىنىڭ ئاجرالماس قىسمى بولۇپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ۋەكىللىرىمۇ ئۆز ئەسەرلىرىنى گېرمان، فىرانسۇز، تۈرك، ئىنگلىز ۋە باشقىمۇ تىللارغا تەرجىمە قىلىشقا چوڭ ئەھمىيەت بېرىشقا باشلىغان.

    ئۆز ۋاقتىدا زىيا سەمىدى، ھېزمەت ئابدۇللىن، تۇرغان توختەموف، ئىلىيا بەختىيا ۋە باشقا شۇنىڭغا ئوخشاش ئاتاقلىق شائىر ۋە يازغۇچىلارنىڭ ئەسەرلىرى ئاساسىي جەھەتتىن رۇس، قازاق تىللىرىغا تەرجىمە قىلىنغان بولسا، ھازىرقى ئۇيغۇر ئەدىبلىرىدىن ئەخمەتجان ھاشىرى، گۈلبەھرەم خوشايېۋا، پاتىگۈل مەقسەتوۋا، دۈرنەم مەشۈروۋا قاتارلىق شائىر ۋە يازغۇچىلارنىڭ ئەسەرلىرى رۇس، قازاق، تۈرك، ئىنگلىز تىللىرىغا تەرجىمە قىلىنماقتا.

    ئۇ، تەرجىمە ئىجادىيىتىنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنمۇ جانلىنىدىغانلىقىنى، شۇنىڭ ئارقىلىق ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنى دۇنياغا تونۇشتۇرۇشنىڭ مۇھىم ئىكەنلىكىنى ئالاھىدە تەكىتلەپ، مۇنداق دېدى: «شەخسەن ئۆزۈمنىڭ قازاقىستان ئەدەبىياتىنىڭ ئىنگلىز تىلىدىكى تەرجىمىلىرىگە ئائىت چوڭ تەتقىقاتىم ئېلان قىلىندى. كۆپلىگەن ئالىملار قاتارىدا مېنىڭمۇ ئەمگىكىم شۇ يەردىن ئورۇن ئالدى. مەن بۇنىڭدىن ناھايىتى خۇشال بولدۇم. بۇ جەرياندا ئۇيغۇر ئالىملىرىمۇ ئۆز ئىش-پائالىيىتىنى جانلاندۇرۇشى كېرەك. ياخشى، تالانتلىق شائىر-يازغۇچىلىرىمىز بار. ئۇلارنىڭ ئەسەرلىرىنى تونۇشتۇرۇش ھەقىقەتەنمۇ مۇھىم. ھەممە ئىش ئۆزىمىزگە باغلىق.»

    ئالىمجان ھەمرايېف شۇنداقلا تەرجىمە ئىشلىرىغا دۆلەت تەرىپىدىن ئاجرىتىلىۋاتقان خىراجەتنىڭ ھەم ھۆكۈمەت تەرىپىدىن قىلىنىۋاتقان غەمخورلۇقنىڭ يېتەرلىك ئىكەنلىكىنى، بۇنىڭ ئۆز نۆۋىتىدە ھەر قانداق بىر يازغۇچىنى، ئالىمنى رىغبەتلەندۈرىدىغانلىقىنى، شۇ جۈملىدىن ئۇيغۇر زىيالىيلىرىنىڭمۇ بۇنىڭدىن ئورۇنلۇق پايدىلىنىپ كېتىشىگە ئىشىنىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

    ئابىلايخان نامىدىكى قازاق خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ۋە دۇنيا تىللىرى ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ دوتسېنتى دىلفۇزا روزىيېۋانىڭ ئېيتىشىچە، قازاقىستان پرېزىدېنتى نۇرسۇلتان نازاربايېفنىڭ يېقىندا ئېلان قىلىنغان «كېلەچەككە نىشان: مەنىۋى يېڭىلىنىش» ناملىق ماقالىسىگە مۇۋاپىق كلاسسىك يازغۇچى ۋە شائىرلىرىنىڭ ئەسەرلىرىنى باشقا تىللارغا تەرجىمە قىلىش بۈگۈنكى كۈندە شەكىللەنگەن دۇنيا ۋەزىيىتىنى يۇمشىتىشتا، خەلقلەرنى بىر-بىرىگە يېقىنلاشتۇرۇشتا، ئۆزئارا ھەمكارلىقنى كۈچەيتىشتە مۇھىم رول ئوينىماق.

    ئۇ، قازاقىستاندا بەدىئىي ئەسەرلەرنى تەرجىمە قىلىشنىڭ ئاستا تەرەققىي ئېتىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، مۇنداق دېدى: «مەن ئۆز تەجرىبەمدە 2013-يىلى ئىلمىي رەھبىرىم، يەنى جەنۇبىي كارولىنا شتاتى كوئاستال كارولىنا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى ئاننا ئولدفىئېلد بىلەن ئىلىيا بەختىيا ئىجادىيىتى ھەققىدە چوڭ ماقالە يازغان ئىدۇق. بىز ئۇنىڭ بىر-ئىككى شېئىرىنى تەرجىمە قىلىپ كۆردۇق. بۇ ئىشنى داۋاملاشتۇرۇش بىز ئۈچۈن ناھايىتى زۆرۈر دەپ ئويلايمەن. شۇ رەھبىرىمنىڭ ئۆزبېكىستاننىڭ تاشكەنت دۆلەت ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن ئىشى بار ئىكەن، ئون ياخشى كلاسسىك ھېكايىنى ئۆزبېك تىلىدىن ئىنگلىز تىلىغا تەرجىمە قىلىپ، ئۇنى ئامېرىكىدا نەشردىن چىقارغان. ئەمدى ئۇ، ئۇيغۇر ئەسەرلىرىنىمۇ شۇنداق قىلساق، دېگەن تەكلىپنى بەرگەن ئىدى. ئامما بۇ ئىش تېخى روياپقا چىقمىدى. كېلەچەكتە ھەل بولىدۇ، دەپ ئويلايمەن. بۈگۈنكى كۈندە بىزدە چەتئەل تىلى، شۇنىڭ ئىچىدە ئىنگلىز تىلى ناھايىتى تېز تەرەققىي قىلىۋاتىدۇ.»

    دىلفۇزا روزىيېۋانىڭ تەكىتلىشىچە، ئىنگلىز تىلى قازاقىستاندىكى بارلىق مەكتەپلەردە نۆلىنچى سىنىپتىن باشلاپ بېرىلسە، ياشلارنىڭ ئۇنىڭغا بولغان ئىنتىلىشى تېخىمۇ ئۆسىدۇ ھەم كېلەچەكتە ئۇلارنىڭ ئىچىدىن كلاسسىك ھەم زامانىۋى يازغۇچىلارنىڭ ئەسەرلىرىنى تەرجىمە قىلغۇچىلارمۇ كۆپىيىدۇ.

    ئۇ ئۆزى رەھبەرلىك قىلىۋاتقان ئىنگلىز فىلولوگىيىسى بۆلۈمىدىمۇ ئەدەبىي ئەسەرلەرنى تەرجىمە قىلىش بويىچە كۆپلىگەن ئىشلارنىڭ ئەمەلگە ئېشىۋاتقانلىقىنى، كېلەچەكتىمۇ بۇنىڭغا يەنىمۇ چوڭ ئەھمىيەت بېرىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

     

     

    Ссылка на сайт: http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/qazaqistan-amerika-edebiy-alaqe-04282017170752.html

     

     

    Институт

    М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты 1934 жылы ашылып, тарих, археология, тіл, әдебиет және фольклорды, бейнелеу, музыка, театр, хореография өнерін зерттеумен айналысқан Қазақтың Ұлттық мәдени ғылыми-зерттеу институтынан бастау алады. 1936 жылы КСРО Ғылым Академиясы Қазақ филиалының қазақ тілі мен әдебиеті және халық шығармашылығы секторы болып ашылды. 1941 жылдан бастап бұл сектор Тарих, тіл және әдебиет институты құрамына еніп, 1945 жылы Тіл және әдебиет институты болып қайта құрылды. 1961 жылы мамыр айында осы институт негізінде Қазақ ССР Ғылым академиясының Әдебиет және өнер институты болып жеке бөлініп шықты. Сол жылдың тамыз айында институтқа М.О.Әуезов есімі берілді. 1963 жылы қарашада институт құрамында М.О.Әуезовтің әдеби-мемориалды музейі мен жазушының мұрасын зерттейтін ғылыми бөлім ашылды.

    М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты құрылған уақытынан бері қазақ әдебиеті мен фольклорын және өнерін зерттейтін бас ғылыми мекемеге айналды. Институт ғалымдары ұлттық әдебиет пен өнердің тарихы мен теориясын, аса көрнекті әдебиет және өнер қайраткерлерінің шығармашылық мұрасын зерттеу ісіне үлкен үлес қосты.

    Тарих

    Видео

    М.О. ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ӘДЕБИЕТ ЖӘНЕ ӨНЕР ИНСТИТУТЫ ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗҰУ-МЕН БІРЛЕСЕ ОТЫРЫП ҒЫЛЫМИ КАДРЛАР ДАЙЫНДАЙДЫ.

    Біз Сіздерге ҚАЛЫПТАСҚАН ҒЫЛЫМИ ДӘСТҮРЛЕР МЕН ЗАМАНАУИ БІЛІМ БЕРУ СТАНДАРТТАРЫН ҚАМТИТЫН АКАДЕМИЯЛЫҚ ДӘРЕЖЕНІ алудың бірегей мүмкіндігін ұсынамыз.

    Магистратура мен PhD докторантура мамандықтары:

    6М021400 – Әдебиеттану

    6D021400 – Әдебиеттану,

    төмендегі мамандану түрлері:

    6М021401 – Қазіргі Қазақстан әдебиеті

    6М021402 – Текстология

    6М021403 – Фольклортану

    6D021401 – Теория және әдеби сын

    6D021402 – Қазақ фольклоры мен ежелгі әдебиет

    Талапкерлердің құжаттарын қабылдау 20 маусым мен 29 шілде аралығында Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың қабылдау комиссиясында (Мекен-жай: әл-Фараби даңғылы, 71) жүргізіледі.

    Біздің жұмысымыз жөнінде және біздегі мамандықтар туралы толық мәлімет алу үшін Сіздерді «Ғылым ордасындағы» ғылыми-зерттеу институттарына шақырамыз!

    Біздің мекен-жайымыз:

    050010, Алматы қаласы,

    Құрманғазы көшесі, 29, 2-қабат.

    «Ғылым ордасы» Сіздерге өз есігін айқара ашады!